Duża zielona kropka w centrum grafiki, wokół rozrzucone w nieładzie kropki i napis funkcje kropki w języku polskim

Kropka i jej funkcje w języku polskim

15 września obchodzimy Międzynarodowy Dzień Kropki. To święto powstało na fali popularności książki „Kropka” Petera H. Reynoldsa, która inspiruje czytelników do odkrywania talentów. Dzień Kropki to święto kreatywności, zabawy i poznawania swoich mocnych stron. Mnie to święto zainspirowało do napisania dla Was o funkcjach, jakie pełni kropka w języku polskim – w końcu to blog poświęcony językowi polskiemu.

Kropka to najmniejszy, a zarazem jeden z ważniejszych znaków interpunkcyjnych w języku polskim. W polszczyźnie kropka pełni kilka różnych funkcji. Oto najważniejsze z nich:

Kończenie zdania

Najważniejszą rolą kropki jest oznaczenie zakończenia zdania. Kropka stawiana jest na końcu każdego wypowiedzenia, które nie jest pytaniem ani wykrzyknikiem.

Kropka w liczebnikach porządkowych

Liczebniki porządkowe to te liczebniki, które odpowiadają na pytanie „który z kolei?”. Po takich właśnie liczebnikach można postawić kropkę. Można to tutaj słowo kluczowe. Obowiązkowo kropkę postawimy po 1, natomiast dla wszystkich innych liczebników użycie kropki jest fakultatywne, ale używamy jej zawsze po liczebnikach, które oznaczają dekady.

Tomasz zajął 1. miejsce w konkursie recytatorskim.

Moja przyjaciółka obchodziła w tym roku 30/30. urodziny.

Muzyka elektroniczna lat 80. to mój ulubiony gatunek.

Zapis dat

Obowiązuje tu bardzo prosta zasada: jeśli miesiąc zapisujemy cyfrą arabską, to składniki daty (dzień, miesiąc i rok) rozdzielamy od siebie kropkami.

Zapiszemy więc: 15.09.2023 r. lub 15.9.2023 – można pominąć zero stojące przed cyfrą oznaczającą miesiąc.

Inne poprawne zapisy to: 15 września 2023 oraz 15 IX 2023. Zauważ, że miesiąc zapisany jest słownie lub cyframi rzymskimi, dlatego nie używamy tu kropek.

Kropka w skrótach

Skróty pojedynczych wyrazów

Z kropką zapisujemy tylko te skróty, które kończą się inną literą niż skracany wyraz.

Zapiszemy na przykład:

redaktor – red.

strona – str.

Jeśli skracany wyraz w mianowniku nie ma kropki (bo skrót kończy się tą samą literą co dany wyraz), ale w deklinacji zyskuje kilka liter, to możemy taki skrót zapisać z kropką.

doktor – dr (bez kropki!)

doktora – dr. (z kropką) lub dra

doktorowi – dr. lub drowi

Skróty wyrażeń wielowyrazowych

Jeśli drugi, trzeci (lub kolejny) wyraz w danym wyrażeniu zaczyna się samogłoską, to stawiamy kropki po każdej literze skrótu.

między innymi – m.in.

przed naszą erą – p.n.e.

Jeśli tylko pierwszy wyraz zaczyna się spółgłoską albo żaden z wyrazów w wyrażeniu nie zaczyna się spółgłoską, to kropkę stawiamy tylko na końcu skrótu.

i tak dalej – itd.

wyżej wymieniony – ww.

Mówimy oczywiście o języku polskim, więc od tych reguł znajdą się wyjątki 🙂 Są takie wyrażenia, które mimo braku samogłosek, zapisujemy zawsze z kropkami. Przykładem takiego wyrażenia są: nad poziomem morza – n.p.m. oraz miasto stołeczne – m.st.

Skróty wyrażeń obcych

Z kropkami zapisujemy też wszystkie skróty z języków obcych.

ante Christum (przed Chrystusem) – a.C.

Ciekawym przykładem jest zapis skrótu od wyrażenia post scriptum, czyli popularnego PS, które umieszczamy na końcu pisanych listów. Wzorcowo PS zapisujemy bez kropek! W uzusie występuje też zapis z dwiema kropkami: P.S., czyli zgodnie z przytoczoną wyżej zasadą.

Skróty walut

Kropki używamy również do zapisu skrótów walut obcych.

dolar – dol.

korona – kor.

Złoty i grosz skrótowo zapisujemy bez kropki, czyli zł i gr, bez żadnych dodatków.

Kropka w skrótowcach

W języku polskim nie używamy kropek do zapisywania skrótowców, które zadomowiły się już w naszym języku.

Na przykład: PKO, NBP, ZUS

Ciekawostką jest fakt, że wiele firm, które rejestrują się jako spółki akcyjne, swój skrótowiec zapisuje z kropkami jako S.A., choć słownikowo powinniśmy zapisywać go bez kropek.

Na koniec jeden przykład, kiedy nie używamy kropki

Wiele osób utożsamia wielokropek z trzema postawionymi obok siebie kropkami. Niestety jest to błąd, a poprawnie wielokropek dodajemy do tekstu poprzez wpisanie na klawiaturze ALT+0133.

To tylko kilka przykładów funkcji, jakie pełni kropka w języku polskim. 

Jeśli nie masz pewności, czy interpunkcja w Twoim tekście stoi na najwyższym poziomie, napisz do mnie.