Język polski ma kilka reguł i zasad w kwestii tworzenia nazw mieszkańców państw, miast i osiedli.
Pierwsza główna zasada, którą warto zapamiętać: granicą jest miasto
Nazwy mieszkańców terenów większych niż miasto zapiszemy dużą literą, nazwy osób, które zamieszkują tereny mniejsze od miasta – małą literą.
Małą literą zapisujemy wszystkie nazwy mieszkańców miast, wsi i osiedli
Piła – pilanin, pilanka
Warszawa – warszawianin, warszawianka
Kuźnica – kuźniczanin, kuźniczanka
Zawady – zawadzianin, zawadzianka
Żoliborz – żoliborzanin, żoliborzanka
Mokotów – mokotowianin, mokotowianka
Dużą literą zapisujemy wszystkie nazwy mieszkańców regionów, województw, państw, kontynentów i planet (tu oczywiście mowa tylko o hipotetycznych mieszkańcach)
Kujawy – Kujawianin, Kujawianka
woj. lubuskie – Lubuszanin, Lubuszanka
Polska – Polak, Polka
Europa – Europejczyk, Europejka
Ziemia – Ziemianin, Ziemianka
Mars – Marsjanin, Marsjanka
Jak stworzyć nazwę mieszkańca, jeśli znamy tylko nazwę miejscową?
W większości nazwy mieszkańców tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej końcówki do nazwy miasta czy państwa. Te końcówki to tzw. formanty słowotwórcze.
W języku polskim nazwy te tworzymy poprzez dodanie poniższych formantów do nazwy miejscowej:
-anin i –anka: formant podstawowy, stosowany najczęściej, na przykład: bydgoszczanin, wrocławianka
-ak: formant potoczny, stosowany głównie na Mazowszu, przykład użycia: warszawiak, poznaniak
-czyk: najcześciej stosowany do tworzenia nazw mieszkańców spoza Polski, na przykład: berlińczyk, Walijczyk
Tworzenie nazw mieszkańców bywa problematyczne
Niektóre nazwy, choć utworzone poprawnie, nie są używane przez samych mieszkańców danego miejsca
Wzorcowo od warszawskiej dzielnicy Bielany możemy utworzyć formy: bielenianin i bielenianka. Żadna z nich nie jest w użyciu, ponieważ mieszkańcy Bielan nazywają się bielańszczakami lub bielańczykami, czasem bielaniakami. Trzeba więc pamiętać o tradycji miejscowej i uwzględniać ją w swoich wypowiedziach.
Nie zawsze jesteśmy w stanie utworzyć nazwy mieszkańców.
Przykładami miejsc, od których w języku polskim nie utworzymy nazwy mieszkańców, są między innymi: Fidżi, Oslo, Nowa Wieś i Nowe Miasto.
Niestety, jak to w języku polskim bywa, mamy wiele wyjątków i mylących zapisów
Dość często możemy napotkać zapis: krakowianka i Krakowianka.
Co wtedy? Najważniejsze, by zapamiętać, że nazwy mieszkańców miast zapisujemy małą literą, a regionów – dużą.
krakowianka to mieszkanka Krakowa
Krakowianka to mieszkanka regionu
(Nie)poprawne zapisy
Która forma jest poprawna?
warszawiak czy warszawianin
krakowiak czy krakowianin
Forma z końcówką -ak uważana jest za potoczną. Nie jest to forma niepoprawna, ale z pewnością nie zaleca się jej użycia w sytuacjach i tekstach oficjalnych.
Co zrobić, gdy nie znasz poprawnej formy?
Oczywiście możesz ją sprawdzić w słowniku ortograficznym lub w słowniku nazw miejscowych.
Drugą opcją jest użycie słów mieszkaniec i mieszkanka, by opisowo przedstawić daną osobę.
Poprawnie możemy więc zapisać:
łomżynianka lub mieszkanka Łomży
Bawarczyk lub mieszkaniec Bawarii
Napisz do mnie, jeśli masz więcej pytań, chętnie na wszystkie odpowiem.